TeknolojiRotam Sadece haber sitesi değil “Ne alacağını söyleyen teknoloji rehberi”
AB Instagram yasağı için çok sert tedbirleri masaya yatırdı. Bugün akıllı telefonlarımızın elimizden düşmeme sebebini, o hepimizi esir alan “sosyal medya bağımlılığını” doğrudan ilgilendiren çok sıcak bir gelişmeyle karşınızdayız. Konumuz: Instagram ve Facebook‘un çatı şirketi Meta ve Avrupa Birliği (AB) arasındaki büyük kapışma!
Avrupa Komisyonu, yaptığı incelemeler sonucunda Meta’nın Dijital Hizmetler Yasası’nı (DSA) resmen ihlal ettiğine dair öncü bir karar açıkladı. Gerekçe ise oldukça tanıdık: Instagram ve Facebook’un bağımlılık yapıcı tasarımı!
Instagram yasağının temel nedeni; beynimiz “Otopilot” moduna geçiyor!
Komisyonun raporuna göre; Instagram ve Facebook’ta saatlerimizi gömmemize neden olan “sonsuz kaydırma” (infinite scroll), videoların otomatik oynatılması (autoplay), durmak bilmeyen bildirimler ve tamamen bize özel hazırlanan o kişiselleştirilmiş algoritma sistemleri, kullanıcıları resmen hipnotize ediyor.
Raporda aynen şu ifade geçiyor: “Bu özellikler kullanıcının kaydırmaya devam etme dürtüsünü besliyor ve beyni ‘otopilot moduna’ sokarak sağlıksız alışkanlıklara, dürtüsel kullanıma yol açıyor.” Yani hepimizin “Şöyle bir 5 dakika bakıp çıkacağım” deyip 2 saat sonra kendimizi Reels videoları arasında bulmamız aslında tamamen mühendislik harikası bir tuzak!
Ekran süresi sınırları tamamen göz boyama
Peki Meta’nın uygulamalara koyduğu “günlük limit” veya gençlere yönelik “uyku vakti” uyarıları işe yarıyor mu? Avrupa Komisyonu’na göre kesinlikle HAYIR. Komisyon, bu ekran süresi araçlarının çok kolayca geçilebildiğini, hiçbir işe yaramadığını ve ebeveyn kontrollerinin çalışması için anne-babaların adeta birer yazılım uzmanı olması gerektiğini belirtiyor. Meta’nın “Güvenlik Merkezi” sayfaları ise komisyona göre tamamen bir göz boyamadan ibaret.
Peki şimdi ne olacak? Değişiklikler kapıda!
Avrupa Komisyonu, Meta’dan çok net tasarım değişiklikleri istiyor. Eğer kurallar kesinleşirse Meta şunları yapmak zorunda kalacak:
- Otomatik video oynatma ve sonsuz kaydırma özellikleri varsayılan olarak kapalı gelecek. Yani biz istemeden ekran akıp gitmeyecek.
- Gerçekten işe yarayan “ekran süresi molaları” uygulanacak.
- Algoritmalar, bizi daha fazla ekranda tutmaya değil, daha sağlıklı bir kullanıma odaklanacak.
Türkiye’deki kullanıcıları nasıl etkiler?
Şu an bu karar Avrupa Birliği sınırları için geçerli gibi görünse de Meta, platform mimarisini değiştirdiğinde bu güncellemeler küresel olarak (dolayısıyla Türkiye’deki bizler için de) uygulamaya yansıyor. Üstelik Türkiye’deki regülasyonların da sık sık AB müfredatını ve kararlarını takip ettiğini biliyoruz. Yani çok yakında Instagram’ı açtığımızda “Sonsuz Kaydırma Açık/Kapalı” gibi bir butonla karşılaşabiliriz!
Eğer Meta kendini savunamaz ve bu karara uymazsa, küresel cirosunun %6’sına kadar devasa bir para cezasıyla karşı karşıya kalacak. Bu da milyarlarca dolar demek!
Peki siz ne düşünüyorsunuz? Instagram ve Facebook gerçekten beynimizi otopilota alıyor mu? Sonsuz kaydırma özelliği sizce de kalkmalı mı? Yorumlarda buluşalım, kendinize çok iyi bakın!
